Termin do uchylenia się od skutków ( odrzucenie spadku)

Termin do uchylenia się od skutków ( odrzucenie spadku)

Aktualności

Zachowanie terminu do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku

 

Uchwała
Sądu Najwyższego – Izba Cywilna
z dnia 15 marca 2018 r.
III CZP 110/17

Teza

Termin zawity do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest zachowany, gdy przed jego upływem sąd odbierze to oświadczenie i oświadczenie o odrzuceniu spadku (art. 1019 § 2 KC). W wypadkach wyjątkowych, w szczególności, gdy za nieodebranie oświadczenia w terminie spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego (art. 5 KC).

Numer 1744110

Skład sądu

SSN Władysław Pawlak
SSN Marta Romańska
SSN Karol Weitz

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku M. K. przy uczestnictwie (…) Bank Polska S.A. w W., (…) Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Sekurytyzacyjnego w W., A. W. i A. B. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po L. K., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 15 marca 2018 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt III Ca (…), „Czy na czas trwania postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie pod wpływem błędu oświadczenie o odrzuceniu spadku ulega zawieszeniu bieg terminu przewidzianego w art. 88 § 2 KC w zw. art. 1019 § 1 i 2 KC, a w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na to pytanie czy rozpoczyna on dalej biec od chwili ustanowienia przez sąd pełnomocnika albo od chwili jego wyznaczenia przez właściwą okręgową radę adwokacką lub radę okręgowej izby radców prawnych?” podjął uchwałę: Termin zawity do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest zachowany, gdy przed jego upływem sąd odbierze to oświadczenie i oświadczenie o odrzuceniu spadku (art. 1019 § 2 KC). W wypadkach wyjątkowych, w szczególności, gdy za nieodebranie oświadczenia w terminie spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego (art. 5 KC).

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni M K we wrześniu 2014 r. otrzymała pismo wierzyciela zmarłego męża L. K., wzywające ją do spłaty zaciągniętych przez niego zobowiązań. W odpowiedzi poinformowała, że w dniu 15 grudnia 1998 r. zawarła umowę majątkową, wyłączającą wspólność ustawową i ustanawiającą rozdzielność majątkową.

We wniosku z dnia 27 października 2014 r. skierowanym do Sądu Rejonowego w Z. wnioskodawczyni wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu złożenia wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po L. K. Wniosek ten został uwzględniony postanowieniem Referendarza Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia 26 lutego 2015 r. Po przesłaniu odpisu postanowienia do Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. (OIRP), dziekan zwrócił się do Sądu Rejonowego o podane adresu wnioskodawczyni. Po uzupełnieniu danych adresowych wnioskodawczyni, pismem z dnia 14 maja 2015 r. OIRP wyznaczyła osobę pełnomocnika z urzędu, która w piśmie z dnia 2 czerwca 2015 r. zwróciła się do Sądu Rejonowego w Z. o zwolnienie jej z obowiązku zastępstwa z urzędu wnioskodawczyni ze względu na zaawansowaną ciążę (35 tydzień). Następnie pomiędzy Sądem Rejonowym a OIRP była prowadzona korespondencja w kwestii dotyczącej tego, który organ jest właściwy do załatwienia wniosku pełnomocnika z urzędu o zwolnienie z obowiązku zastępstwa. Ostatecznie, postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek radcy prawnej i przesłał odpis postanowienia OIRP w celu wyznaczenia osoby pełnomocnika z urzędu. Dziekan OIRP wyznaczył osobę pełnomocnika z urzędu pismem z dnia 2 marca 2016 r., który w dniu 21 marca 2016 r., działając w imieniu wnioskodawczyni złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Z. zawierający jej oświadczenie z tej daty o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie, pod wpływem błędu, oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym mężu L. K. i oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym mężu, ewentualnie wniósł o odebranie od wnioskodawczyni obu oświadczeń oraz zatwierdzenie uchylenia się przez wnioskodawczynię od skutków prawnych niezłożenia w terminie, pod wpływem błędu, oświadczenia o odrzuceniu spadku.

Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r., Sąd Rejonowy w Z. oddalił wniosek M. K. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po mężu L. K. zmarłym w dniu 7 września 2013 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawczyni złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po upływie terminu zawitego prawa materialnego, który nie może być przerwany i nie podlega przywróceniu. Uchybienie terminowi zawitemu powoduje wygaśnięcie uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku.

Rozpoznając apelację wnioskodawczyni, Sąd drugiej instancji powziął wątpliwości, które wyraził w przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu pytaniu prawnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 KC). Z uwagi na datę otwarcia spadku, w stanie faktycznym sprawy ma zastosowanie art. 1015 § 2 KC w wersji obowiązującej przed 18 października 2015 r. (art. 6 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. poz. 539), czyli brak oświadczenia spadkobiercy w terminie był jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku.

Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami: 1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem; 2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca (art. 1019 § 1 KC). Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu (art. 1019 § 2 KC).

Zgodnie z art. 88 § 2 KC, uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby wygasa: w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby – z upływem roku, od chwili, kiedy stan obawy ustał.

Oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie z powodu błędu lub groźby oświadczenia o odrzuceniu spadku oraz oświadczenie o odrzuceniu spadku powinny być złożone przed sądem, przy czym oświadczenia te nie są elementem formalnym wniosku o wszczęcie postępowania o uchylenie się od skutków prawnych braku oświadczenia o odrzuceniu spadku uregulowanego w art. 690 KPC, lecz jedną z przesłanek materialno – prawnych, których spełnienie decyduje o ich skuteczności w ramach postępowania sądowego o zatwierdzenie uchylenia się od skutków niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Oba oświadczenia mają charakter materialno – prawny i dlatego przewidziany w art. 1019 § 2 KC w zw. z art. 88 § 2 KC termin zawity jest zachowany, jeżeli przed jego upływem oświadczenia te zostaną odebrane przez sąd – stosownie do art. 1018 § 3 KC – do protokołu sądowego, względnie sąd poświadczy urzędowo podpis spadkodawcy na jego piśmie zawierającym oświadczenia (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 77/13, OSNC 2014, nr 9, poz. 86). W orzecznictwie wypowiedziano również pogląd przeciwny, zgodnie z którym o zachowaniu terminu rozstrzyga wyłącznie wniesienie przed upływem tego terminu do sądu wniosku zawierającego żądanie odebrania oświadczenia, bowiem spadkobierca ma jedynie na to wpływ. Kiedy zaś dojdzie do odebrania oświadczenia, zależy już od sądu. Wobec tego, chwila odebrania oświadczenia przez sąd nie powinna mieć wpływu na zachowanie terminu (por. postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2014 r., II CSK 410/13).

Należy jednak zwrócić uwagę, że konstrukcja art. 1019 § 1 i 2 KC nie daje podstaw do przyjęcia, że do zachowania terminu zawitego wystarczające jest wniesienie sprawy do sądu (tak jak np. w odniesieniu do terminu przewidzianego dla dochodzenia roszczenia ze skargi pauliańskiej – art. 534 KC w zw. z art. 531 § 1 KC, czy roszczenia posesoryjnego – art. 344 § 2 KC). Przepisy regulujące uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed sądem modyfikują zasadę wyrażoną w art. 88 § 1 KC, iż uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia albo jego braku z powodu wskazanych w tym przepisie wad oświadczenia woli ma być złożone osobie, do której adresowane było wadliwe oświadczenie woli albo miało być złożone. Jakkolwiek, przyjmuje się, że pozew może być traktowany jako pismo zawierające oświadczenie o uchyleniu się od skutków wadliwego oświadczenia, ale w takim przypadku do zaistnienia skutku prawnego konieczne jest doręczenia odpisu pozwu pozwanemu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1967 r., I CR 563/66, OSNCP 1967 nr 12, poz. 227 oraz uzasadnienie wyroku z dnia 26 listopada 1964 r., I CR 293/64, OSNCP 1965, poz. 213). Z art. 1019 § 1 i 2 KC w zw. z art. 88 § 2 KC nie wynika, iż termin zawity zostaje zachowany już w razie wniesienia wniosku o wszczęcie postępowania o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Instytucja uchylenia się od skutków prawnych braku oświadczenia o odrzuceniu spadku jest sformalizowana, bowiem oprócz konieczności zachowania szczególnej formy (złożenie do protokołu sądowego albo poświadczenie przez sąd podpisu spadkodawcy na piśmie zawierającym oświadczenie o uchyleniu się), spadkobierca powinien jednocześnie także przed sądem oświadczyć, czy spadek przyjmuje, czy też go odrzuca (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2007 r., III CZP 53/07, OSNC nr 7 – 8, poz. 78). Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku musi zawierać elementy określone w art. 641 § 1 i 2 KPC. Podkreślenia wymaga, iż również w art. 690 § 1 KPC ustawodawca posługuje się formą czasownika dokonanego – „w razie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku…”, która odpowiada sformułowaniu zawartemu w art. 1019 § 1 pkt 1 i 2 KC, że uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem.

Wniesienie sprawy o uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia nie stanowi o uchyleniu się od skutków braku oświadczenia w rozumieniu tego przepisu, bowiem jest to jedynie czynność procesowa, zaś wskazane oświadczenia są czynnościami materialno – prawnymi, dla których została zastrzeżona szczególna forma. Skutki prawne złożenia tych oświadczeń powstają w dacie odebrania ich przez sąd do protokołu sądowego lub w dacie poświadczenia przez sąd podpisu spadkodawcy na piśmie zawierającym oświadczenie o uchyleniu się.

Z tego względu, wystąpienie przez spadkobiercę z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu złożenia wniosku o odebranie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie, pod wpływem błędu lub groźby oświadczenia o odrzuceniu spadku i odebrania oświadczenia o odrzuceniu spadku wraz z zatwierdzeniem przez sąd uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia nie spełnia wymogu określonego w art. 1019 § 1 i 2 KC w zw. z art. 88 KC. Sąd Najwyższy na gruncie przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń w wyroku z dnia 4 grudnia 1975 r., II CR 644/75, wyjaśnił, że tego rodzaju wniosek nie jest przedsięwzięty bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, w związku z czym nie może doprowadzić do przerwy biegu przedawnienia.

Ustawodawca odsyłając do art. 88 § 2 KC wydłużył w ten sposób termin do uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, w stosunku do terminu na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1015 § 1 KC). Podyktowane to jest większym formalizm aniżeli przy składaniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, które można złożyć także przed notariuszem, który w takim przypadku sporządza protokół w formie aktu notarialnego (art. 104 w zw. z art. 79 pkt 4 i 8 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r.- Prawo o notariacie, t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2291; dalej: „PrUpadNapr”), względnie poświadczy urzędowo oświadczenie złożone na piśmie (art. 96 pkt 1 PrUpadNapr).

Adresatem oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie pod wpływem błędu lub groźby oświadczenia o odrzuceniu spadku nie są wierzyciele spadkodawcy, aczkolwiek skutki z tym związane odnoszą się bezpośrednio do ich sytuacji prawnej. Przepis art. 1019 § 2 KC w zw. z § 1 pkt 1 i 2 KC nie przewiduje, tak jak stanowi art. 1018 § 3 KC możliwości złożenia tego rodzaju oświadczeń również przed notariuszem.

Oświadczenia, o których mowa w art. 1019 § 1 i 2 KC, w celu zachowania terminu mogą zostać odebrane przez sąd do protokołu sądowego po wniesieniu sprawy o uchylenie się od skutków prawnych braku oświadczenia o odrzuceniu spadku, ale jeszcze przed przeprowadzeniem rozprawy w przedmiocie zatwierdzenia uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczania o odrzuceniu spadku. Na tym etapie sąd działa jako organ właściwy do odebrania oświadczeń przy zachowaniu wymaganej formy (podobnie jak w przypadku odbierania oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku – art. 1018 § 3 KC), a nie jako organ orzekający. Dlatego do odebrania oświadczenia o uchyleniu się od skutków niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku nie jest konieczne wyznaczenie rozprawy. Natomiast – jak stanowi art. 690 § 1 KPC – na rozprawie będą badane przesłanki decydujące o skuteczności oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku (por. też postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/04, OSNC 2006 nr 5, poz. 94). Czym innym bowiem jest odebranie przez sąd oświadczenia o uchyleniu się wraz z oświadczeniem o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, a czym innym rozprawa w tym przedmiocie, aczkolwiek oświadczenie to może być odebranie także na rozprawie wyznaczonej w takim terminie, aby nie doszło do jego uchybienia. Z uwagi na dotkliwe skutki prawne upływu terminu dla zainteresowanego spadkobiercy, sąd podejmując czynności procesowe powinien działać ze szczególną starannością.

Przepisy KC nie zawierają regulacji dotyczącej zawieszania biegu albo przerwania biegu terminów zawitych. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że do terminów zawitych nie mają zastosowania w drodze analogii przepisy KC o przedawnieniu, gdyż terminy zawite cechują się dużo większym rygoryzmem niż terminy przedawnienia. Roszczenia, do których terminy zawite się odnoszą, po ich upływie wygasają, natomiast roszczeń przedawnionych nie można skutecznie dochodzić przed sądem (por. uzasadnienia uchwał Sądu Najwyższego z dnia 16 września 1993 r., III CZP 125/93, OSNC 1994, nr 4, poz. 75, z dnia 9 lutego 2017 r., III CZP 98/16, OSNC 2017, nr 10, poz. 109). Nie brak jednak stanowisk przeciwnych opowiadających się za koniecznością moderowania skutków prawnych upływu terminu zawitego i stosowania w tej materii ostrożnej analogii z przepisów o przedawnieniu (por. uzasadnienie uchwały z dnia 10 marca 1992 r., III CZP 10/92, OSP 1993, nr 2, poz. 30; uzasadnienia postanowień Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1976 r., III CRN 202/76, OSNCP 1977, nr 10, poz. 186, z dnia 22 kwietnia 2015 r., II CSK 560/14, z dnia 28 maja 2015 r., III CSK 352/14, OSNC 2016, nr 5, poz. 63).

Siła wyższa, o której mowa w art. 121 pkt 4 KC jako przyczyna, powodująca zawieszenie biegu przedawnienia lub nierozpoczęcia jej biegu, oznacza zdarzenie pochodzące z zewnątrz, którego nie można było przewidzieć i którego następstwom nie można było zapobiec mimo dołożenia należytej staranności. Nie można wykluczyć a limine zastosowania na zasadzie analogii art. 124 pkt 4KC do biegu terminu zawitego. W odniesieniu do działania wymiaru sprawiedliwości, przy ocenie, czy wystąpiła siła wyższa trzeba odwołać się do art. 173 KPC, który jakkolwiek dotyczy terminów prawa procesowego, ale w tej materii może być pomocny, tym bardziej, że jest elementem systemu prawnego. Zatem siła wyższa na gruncie art. 124 KC i art. 173 KPC powinna być rozumiana jednolicie. Zgodnie z art. 173 KPC postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa w razie zaprzestania czynności przez sąd wskutek siły wyższej. W stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy w Z. nie zaprzestał czynności wskutek siły wyższej. Opieszałość w działaniu sądu i OIRP, brak komunikacji pomiędzy tymi organami oraz pomiędzy OIRP i radcami prawnymi nie mogą być kwalifikowane jako siła wyższa.

W wyjątkowych wypadkach sąd można jednak przy ocenie upływu terminu zawitego zastosować ogólną zasadę wyrażoną w art. 5 KC. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości dopuszczalność oceny upływu terminu zawitego pod kątem zgodności z art. 5 KC (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1993 r., III CZP 8/93, OSNCP 1993, nr 9, poz. 153, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1991 r., III CRN 206/91). Niekiedy przepis szczególny wyraźnie wskazuje na prawną możliwość nieuwzględnienia upływu terminu zawitego. Zgodnie z art. 42 § 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze, t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1560, ze zm.) powództwo o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni powinno być wniesione w ciągu 6 tygodni od odbycia walnego zgromadzenia, ale sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu, jeżeli utrzymanie uchwały walnego zgromadzenia w mocy wywołałoby dla członka szczególnie dotkliwe skutki, a opóźnienie w zaskarżeniu tej uchwały jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami i nie jest nadmierne.

Klauzula nadużycia prawa podmiotowego należy do tych przepisów prawa cywilnego, które stosuje się wprost, a nie na zasadzie analogii. Wprawdzie w rozpatrywanej sprawie oddalenie wniosku o przyjęcie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku i jego zatwierdzenie nie wynikało ze skorzystania przez wierzycieli spadkodawcy z prawa podmiotowego, lecz wskutek bierności sądu i OIRP, niemniej jednak należy się opowiedzieć za szerokim ujęciem instytucji nadużycia prawa podmiotowego (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1971 r., III CZP 87/70, OSNCP 1972, nr 3, poz. 42; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 1962 r., 4 CO 9/62, OSNCP 1963, nr 1, poz. 7), którą należy traktować jako normę legitymującą sędziego do dokonywania korekty obowiązujących przepisów w konkretnym stanie faktycznym, gdy wynik zastosowania tych przepisów okazałby się niesłuszny i niesprawiedliwy, tym bardziej w okolicznikach, kiedy to organ państwowy (sąd) oraz organ samorządu radców prawnych swoimi działaniami doprowadziły do powstania po stronie wnioskodawczyni dotkliwych skutków, która działając w zaufaniu do sądu złożyła wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w odpowiednim terminie i nie dopuściła się zaniedbań.

Odnotować trzeba, że Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2013 r. III CZP 2/13, (OSNC 2014, nr 2, poz. 10), wyjaśnił iż art. 5 KC nie ma zastosowania do upływu terminu zawitego przewidzianego w art. 568 § 1 KC. Niemniej jednak termin zawity przewidziany art. 568 § 1 KC różni się istotnie od terminu zawitego uregulowanego w art. 1019 § 2 KC w zw. z art. 88 § 2 KC, przede wszystkim tym, że przesłanką zachowania pierwszego nie jest zwrócenie się przez zainteresowanego do organu państwowego w celu odebrania stosownego oświadczenia, a ponadto jego upływ zależy od okoliczności obiektywnych.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę na podstawie art. 390 § 1 KPC.

Pozdrawiam serdecznie

Adwokat Wojciech Kała

tag : Termin do uchylenia się od skutków

Projekt – rekompensata za bezpłatny węgiel 2018

Projekt – rekompensata za bezpłatny węgiel 2018

Aktualności

Projekt – rekompensata za bezpłatny węgiel 2018

Projekt Ustawa z dnia ………… 2018 r. o zmianie ustawy o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla

Świadczenie rekompensacyjne będzie wypłacane jednorazowo.

Zgodnie z projektem ustawy, osobami, które będą mogły ubiegać się o rekompensatę są:

  1. byli pracownicy przedsiębiorstw górniczych korzystający ze świadczeń przedemerytalnych,
  2. wdowy, wdowcy i sieroty, mające ustalone prawo do renty rodzinnej po pracownikach zmarłych w czasie trwania stosunku pracy lub otrzymujące rentę specjalną przyznaną przez premiera lub prezesa ZUS,
  3. osoby uprawnione do rekompensaty na podstawie poprzedniej ustawy, które nie otrzymały rekompensaty do chwili obecnej.

Wyżej wymienione osoby musza spełniać dodatkową przesłanką, a to miały prawo do bezpłatnego węgla na podstawie układów zbiorowych pracy, porozumień lub innych regulacji obowiązujących w przedsiębiorstwie górniczym, które utraciły moc obowiązującą przed dniem wejścia w życie tej ustawy lub które pobierały bezpłatny węgiel w naturze lub ekwiwalencie pieniężnym i którym to osobom przedsiębiorstwo górnicze przestało wydawać bezpłatny węgiel lub wypłacać ekwiwalent pieniężny przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

Ponowne zawarcie związku małżeńskiego.

W przypadku wdów i wdowców, ponowne zawarcie związku małżeńskiego nie będzie pozbawiało te osoby prawa do rekompensaty, podobnie jak miało to miejsce w przypadku prawa do bezpłatnego węgla.

Otrzymają również to świadczenie emeryci i renciści, którzy mieli ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, ale zamiast emerytury lub tej renty pobierają rentę rodzinną po zmarłym współmałżonku, jako korzystniejszą finansowo.

Wniosek

Każda z osób spełniających  przesłanki otrzymania świadczenia rekompensacyjnego będzie mogła złożyć wniosku wraz ze specjalnym oświadczeniem.

Wniosek o wypłatę rekompensaty trzeba będzie złożyć w ciągu 90 dni od daty wejścia w życie ustawy (złożenie wniosku po tym terminie będzie skutkowało odmową wypłaty ze strony przedsiębiorstwa wypłacającego, od której będzie można się odwołać do sądu). W projekcie ustawy termin składania wniosków jest tzw. terminem zawitym, czyli jego upływ powoduje wygaśnięcie prawa do złożenia wniosku.

Osoby, które złożyły wnioski o rekompensatę na podstawie ustawy z 2017 r. o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla i nie otrzymały ani odmowy, ani rekompensaty, nie będą musiały ponownie ich składać.

Projekt – rekompensata za bezpłatny węgiel 2018
Znaczenie wyroku rozwodowego w sprawie o znęcanie się

Znaczenie wyroku rozwodowego w sprawie o znęcanie się

Aktualności

Znaczenie wyroku rozwodowego w sprawie o znęcanie się

Znaczenie wyroku rozwodowego w sprawie o znęcanie się Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna
z dnia 30 stycznia 2018 r. IV KK 477/17

Teza

Fakt, że sąd cywilny stwierdził, iż pokrzywdzona nie wykazała aby mąż znęcał się nad nią przez wiele lat – mimo że o tym w procesie o rozwód wyjaśniała, nie przeczy możliwości dokonania takich ustaleń przez sąd karny, który zgodnie z zasadą samodzielności jurysdykcyjnej sam dokonuje oceny dowodów i ustaleń faktycznych.

Numer 1720883

Continue reading „Znaczenie wyroku rozwodowego w sprawie o znęcanie się”

Uzupełnienie braków formalnych – rekompensata

Uzupełnienie braków formalnych – rekompensata

Aktualności

Uzupełnienie braków formalnych – rekompensata.

Uzupełnienie braków formalnych – rekompensata.

Po złożeniu odwołania od odmowy wypłaty rekompensaty  z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla Sądy wzywają  odwołujących o uzupełnienie braków formalnych odwołania.

Uzupełnienie musi nastąpić w terminie tygodniowym ( 7 dni).

Wezwanie takie jest pod rygorem zwrotu odwołania.

Odwołanie zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu.

Mówiąc najprościej zostaną Państwo pozbawieni szansy na weryfikację zasadności decyzji przez Sąd.

Postępowanie zostanie zakończone.

Najczęściej Sądy wzywają o numer PESEL, informację o prowadzonej mediacji.

Aby zachować termin 7 dni należy złożyć pismo uzupełniające braki formalne w tym terminie, to jest nadać je przesyłką poleconą na poczcie lub złożyć we właściwym Sądzie najpóźniej w ostatnim dniu upływu terminu.

Pozdrawiam serdecznie 

Adwokat Wojciech Kała

Uzupełnienie braków formalnych - rekompensata.
rekompensata za utracony węgiel – uzupełnienie braków formalnych

 

 

Wesołych Świąt Wielkanocnych

Aktualności

Wesołych Świąt Wielkanocnych

Wesołych Świąt Wielkanocnych I Mokrego Dyngusa

Życzy Adwokat Wojciech Kała

WESOŁYCH ŚWIĄT WIELKANOCNYCH I MOKREGO DYNGUSA.
WESOŁYCH ŚWIĄT WIELKANOCNYCH I MOKREGO DYNGUSA.

 

Jastrzębie   Wodzisław Żory Rybnik Pawłowice Radlin Pszów Rydułtowy   Katowice Bielsko Cieszyn Pszczyna Racibórz Gliwice Tychy Zabrze Jejkowice Jankowice Świerklany

Adwokat Wojciech Kała
ulica 11 Listopada 2
44-330 Jastrzębie – Zdrój

 

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

Aktualności

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności.

Roszczenie o rekompensatę za koszty odzyskiwania należności

Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 11 grudnia 2015 r. III CZP 94/15

Teza

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości 40 euro, przewidziana w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 403), przysługuje wierzycielowi bez konieczności wykazania, że koszty te zostały poniesione. Roszczenie o rekompensatę w wysokości 40 euro powstaje po upływie terminów zapłaty ustalonych w umowie lub ustalonych zgodnie z art. 7 ust. 3 i art. 8 ust. 4 tej ustawy.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności.

  • SN 2015 nr 12, Legalis, GP, Biul. SN Pr. Kar. 2016 nr 1, KSAG 2016 nr 2, str. 129, OSNC 2017 nr 1, poz. 5, str. 31, Glosa 2017 nr 3, str. 63
  • Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, Art. 7 ust. 3, Art. 8 ust. 4, Art. 10 ust. 1 Numer 1364697

Skład sądu

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

SSN Marta Romańska

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo T. przeciwko J. B. prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Zakład Produkcji Drzewnej „L.” J. B. w S. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 11 grudnia 2015 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia 5 października 2015 r.,

„1. Czy rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości 40 EURO, przewidziana w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 403) przysługuje wierzycielowi mimo, że kosztów odzyskania należności faktycznie nie poniósł?

  1. Czy konieczną przesłanką do uznania roszczenia o zapłatę 40 EURO za zasadne jest zastrzeżenie w umowie lub wezwaniu do zapłaty terminu płatności przekraczającego 30 dni?”

podjął uchwałę:

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości 40 euro, przewidziana w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 403), przysługuje wierzycielowi bez konieczności wykazania, że koszty te zostały poniesione.

Roszczenie o rekompensatę w wysokości 40 euro powstaje po upływie terminów zapłaty ustalonych w umowie lub ustalonych zgodnie z art. 7 ust. 3 i art. 8 ust. 4 tej ustawy.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w R. rozpoznając apelację powoda – Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo T. powziął istotne wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 KPC przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w sentencji swojego postanowienia z dnia 5 października 2015 r. Zagadnienie to powstało na tle następującego stanu faktycznego.

Powód – Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo T. zawarł z pozwanym – J. B., prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą Zakład Produkcji Drzewnej „L.” J. B. w S., umowy sprzedaży drewna. Umowy te zobowiązywały powoda do przeniesienia własności i wydania pozwanemu przedmiotu umowy, a pozwany zobowiązał się w nich odebrać towar w terminie zgodnym z harmonogramem oraz zapłacić powodowi cenę za odebraną część drewna. Powód wystawił pozwanemu faktury z terminem płatności wynoszącym 30 dni. Pozwany dokonał zapłaty po upływie terminu, uiszczając także ustawowe odsetki za zwłokę w spełnieniu świadczenia.

Pozwem wniesionym w sprawie powód Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo T. domagał się zasądzenia od pozwanego J. B. kwoty 1 165,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia do dnia zapłaty. Powód podniósł, że pozwany, pomimo upływu terminów płatności określonych w fakturach regulował należność z dużym opóźnieniem. Powód naliczył pozwanemu kwotę równą 40 euro za każdą nieterminowo uregulowaną fakturę, od której wierzycielowi przysługiwały odsetki. Kwota dochodzona pozwem wynika z przeliczenia kursu euro ogłoszonego przez NBP ostatniego dnia roboczego poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne to jest 28 lutego 2014 r. i 31 marca 2014 r. Wyrokiem z dnia 12 marca 2015 r. Sąd Rejonowy powództwo oddalił.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

Źródłem wątpliwości Sądu II instancji rozpoznającego apelację powoda jest, w przekonaniu tego Sądu, niejasna redakcja przepisów ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. 2013 r. poz. 403 ze zm., dalej TransHandlZapU), a w szczególności art. 10 tej ustawy. Przepis ten stanowi implementację art. 6 Dyrektywy PE i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz.UE.L.2012.233.3). Zgodnie z preambułą dyrektywy jednym z działań priorytetowych przewidzianych w komunikacie Komisji z dnia 26 listopada 2008 r. pt. „Europejski plan naprawy gospodarczej”, było zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw oraz promowanie przedsiębiorczości między innymi przez zapewnienie, aby należności za dostawy i usługi były regulowane co do zasady w ciągu jednego miesiąca, w celu zmniejszenia ograniczeń w płynności finansowej.

Opóźnienia w płatnościach stanowią naruszenie postanowień umowy, które stało się korzystne finansowo dla dłużników. W większości państw członkowskich za opóźnienie w płatnościach naliczane bowiem są niskie lub zerowe odsetki oraz powolne procedury ściągania należności z tego tytułu.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

 

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że Komisja uznała, iż konieczna jest zdecydowana zmiana w kierunku kultury szybkich płatności i zniechęcanie dłużników do przekraczania terminów płatności. W tym celu wszelkie postanowienia umów uniemożliwiające naliczanie odsetek należy zawsze uznawać za rażąco nieuczciwy warunek umowy lub praktykę. Zmiana ta powinna również obejmować wprowadzenie szczegółowych przepisów dotyczących terminów płatności i rekompensaty dla wierzycieli za poniesione koszty związane z dochodzeniem roszczeń o odsetki.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności powinna zostać ustalona bez naruszania przepisów prawa krajowego, zgodnie z którymi sąd krajowy może przyznać wierzycielowi rekompensatę za każdą dodatkową szkodę powstałą w związku z opóźnieniem w płatnościach dłużnika.

Oprócz roszczenia o zapłatę stałej kwoty na pokrycie kosztów odzyskiwania należności wierzyciele powinni mieć również roszczenie o zwrot pozostałych kosztów odzyskiwania należności, które ponoszą z powodu opóźnień w płatnościach dłużnika. Do tych kosztów zalicza się w szczególności koszty poniesione przez wierzycieli w związku ze skorzystaniem z usług prawnika lub firmy windykacyjnej.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

 

Dokonując analizy przepisu art. 10 ww. ustawy, Sąd przedstawiający zagadnienie prawne, zwrócił uwagę, że reguluje on w ust. 1 i ust. 2 dwie odrębne sytuacje faktyczne i prawne. Ustęp 1 przewiduje, że wierzycielowi, przy spełnieniu przesłanek wskazanych w ustawie, przysługuje stała rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Dochodzenie na drodze sądowej rekompensaty nie jest dochodzeniem czy odzyskiwaniem należności. Tak ustawa jak i implementowana dyrektywa wskazują na obowiązek przyznania wierzycielowi co najmniej kwoty równej 40 euro. Innymi słowy wierzyciel nabywa prawo do 40 euro w chwili opóźnienia w płatności przez dłużnika.

Literalne brzmienie ww. regulacji nie budzie wątpliwości, że 40 euro stanowi rekompensatę kosztów odzyskiwania należności. Ustęp 2 reguluje z kolei sytuację, kiedy wierzyciel jest już w posiadaniu kwoty rekompensaty – przyznanej w drodze procesu bądź zapłaconej przez dłużnika dobrowolnie. Przepis ten ma zastosowanie wtedy gdy wierzyciel poniósł wyższe koszty niż 40 euro.

Jeżeli zatem wierzyciel poniósł koszty odzyskiwania należności w wysokości 200 euro, to należy mu się zwrot tej kwoty pomniejszonej o przyznane już mu 40 euro stałej rekompensaty tj. 160 euro. Jest to logiczna konsekwencja wcześniej przyznanej wierzycielowi rekompensaty w wysokości 40 euro. Gdy zatem przyjmie się, że kwota 40 euro stanowi rekompensatę kosztów odzyskiwania należności i przysługuje ona wierzycielowi w momencie opóźnienia dłużnika w płatności wierzytelności należy odpowiedzieć na pytanie, czy rekompensata ta należy się gdy wierzyciel kosztów odzyskania należności nie poniósł.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

 

Sąd kierujący pytanie prawne wskazał, że w obrocie funkcjonuje stanowisko zaprezentowane przez Ministerstwo Gospodarki, które odnośnie art. 10 ww. ustawy odpowiada się, za przyjęciem, że wierzyciel nie musi wykazać, że poniósł jakiekolwiek koszty odzyskiwania należności. Stanowisko to opiera się na założeniu, że ustalona kwota 40 euro ma zrekompensować wierzycielowi uśrednione koszty niezbędne do odzyskania przez niego przysługującej mu należności w ramach zawartej transakcji handlowej.

Z drugiej strony Sąd przedstawiający pytanie prawne wskazał, że w judykaturze sądów powszechnych wyrażono stanowisko odmienne, przyjmujące, że w takiej sytuacji wierzycielowi zwrot 40 euro nie należy się, albowiem trudno tu mówić o spełnieniu jakiegokolwiek celu społeczno-gospodarczego związanego zarówno z celem Dyrektywy jak i uregulowaniem art. 10 TransHandlZapU.

Wracając jednak do literalnego brzmienie art. 10 ust. 1 TransHandlZapU można wyprowadzić wnioski, że ustawa zwalnia wierzyciela z prostego obowiązku wezwania dłużnika do zapłaty, co przemawia za uznaniem, że ekwiwalent 40 euro należy się automatycznie i wystarczy sam upływ terminu płatności, aby wierzyciel mógł żądać tej kwoty. Wydaje się zatem, iż wierzyciel winien wykazać przed sądem tylko fakt opóźnienia w zapłacie, aby roszczenie zostało uznane za zasadne.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

 

Sąd II instancji wskazał także na problem z interpretacją pojęcia „transakcja handlowa” w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych co prowadzi do odmiennych ustaleń kiedy wierzyciel nabywa prawo do rekompensaty w wysokości 40 euro (art. 10 TransHandlZapU w zw. z art. 7 ust. 1 lub 8 ust. 1 TransHandlZapU).

Według części judykatury, jeżeli strony w łączącej ich umowie nie ustalą dłuższego niż 30 – dniowy termin płatności, to ich stosunek zobowiązaniowy będzie podlegał dyspozycji art. 7 ust. 1 ww. ustawy, co jednocześnie wyłącza zastosowanie art. 10 tej ustawy, a w konsekwencji prowadzi do odmowy zasądzenia kwoty 40 euro. Taka interpretacja wynika w powołania się wprost na literalne brzmienie art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy, gdzie wskazuje się, że wierzytelność o odsetki powstaje tylko w przypadku, gdy termin płatności przekracza 60 dni (w zw. z art. 7 ust. 3 ustawy) oraz termin płatności jest dłuższy, niż 30 dni (w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 2 zw. z art. 5 ustawy).

Wobec tego w orzecznictwie przyjmowano, że jeżeli strony w zawartej umowie zastrzegły 30 – dniowy termin zapłaty to powyższe regulacje nie mają zastosowania i odmawiały wypłaty kwoty 40 euro.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

 

Według odmiennej linii orzeczniczej przyjmowano, że art. 7 ust. 1 ww. ustawy będzie miał także zastosowanie do umów, w których strony zastrzegły 30 dniowy termin zapłaty, a tym samym zastosowanie znajdzie art. 10 omawianej ustawy.

W tych orzeczeniach powołując się na treść art. 7 ust. 1 ustawy wskazywano, że z wyłączeniem transakcji, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny, wierzycielowi bez wezwania, przysługują odsetki, chyba, że strony uzgodniły wyższe odsetki, za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: 1) wierzyciel spełnił swoje świadczenie, 2) wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie. Ponadto wskazywano, że ustęp 1 tej normy wymaga jedynie, aby rzecz dotyczyła: a) transakcji handlowych, b) co do których nastał termin wymagalności, c) w których wierzyciel spełnił swoje świadczenia, d) nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie.

Według tego stanowiska, uznając, że brak jest podstaw dla przyjęcia, iż art. 7 ust. 1 dotyczy jedynie transakcji handlowych z terminem płatności powyżej 30 dni, wskazywano, że uregulowanie odnoszące się tylko do tych transakcji i to w określonym ściśle tam zakresie (od 31 dnia do wymagalności) znajduje się w art. 6 ustawy. Ponadto przyjmowano, że brak jest również podstaw dla twierdzenia, że art. 7 ust. 1 dotyczy jedynie transakcji handlowych z terminem zapłaty przekraczającym 60 dni, wówczas bowiem zbędne byłoby uregulowanie art. 7 ust. 3.

Sąd zadający pytanie prawne wskazał także, że wątpliwości związanych z interpretacją omawianych przepisów sygnalizowane są w doktrynie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 10 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. TransHandlZapU przewiduje surową sankcję w wypadku gdy dłużnik opóźnia się z spełnieniem świadczenia pieniężnego. Wierzycielowi w takiej sytuacji przysługuje nie tylko roszczenie o zapłatę odsetek, przewidziane w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1 tej ustawy, ale dodatkowo równowartość kwoty 40 euro, jako rekompensata za koszty odzyskiwania należności. W związku z tym przepisem,

Sąd przedstawiający zagadnienie prawne, dostrzegając, że literalna wykładnia art. 10 TransHandlZapU, prowadzi do wniosku, iż kwota stanowiąca równowartość 40 euro, należy się jeżeli wierzycielowi przysługuje roszczenie o zapłatę odsetek, bez względu na to czy poniósł on szkodę oraz bez wzywania dłużnika do jej zapłaty, powziął jednak wątpliwości.

Po pierwsze czy, przepisy wspomnianej ustawy nie stwarzają jednak podstawy do sformułowania wyjątków od bezwzględnego nakazu zapłaty kwoty 40 euro, gdy dłużnik opóźni się z zapłatą. Po drugie, wątpliwości wynikają z tego, czy bezwzględny obowiązek zapłaty 40 euro, nie narusza zasad słuszności, w sytuacji, gdy wierzyciel nie poniósł żadnego uszczerbku, a kwota ta ma być rekompensatą za koszty związane z dochodzeniem roszczenia o odsetki. Zapłata tej kwoty mogłaby wtedy być postrzegana jako nie realizująca żadnego celu społeczno-gospodarczego związanego zarówno z celem Dyrektywy 2011/1/7/UE, jak i uregulowaniem art. 10 TransHandlZapU.

Ewentualnego wyjątku od obowiązku zapłaty kwoty 40 euro, w razie gdy wierzycielowi przysługuje roszczenie o odsetki, Sąd Okręgowy upatruje w literalnej wykładni art. 10 ust. 1 TransHandlZapU. Zgodnie z tym przepisem wierzycielowi prawo domagania się od dłużnika równowartości 40 euro przysługuje od dnia nabycia przez niego uprawnień do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1 TransHandlZapU.

Powołane przepisy przewidują, że wierzyciel nabywa prawo do odsetek, bez wzywania dłużnika do zapłaty, gdy spełnione zostały dwa warunki. Po pierwsze, wierzyciel spełnił swoje świadczenie oraz po drugie, wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie. Wobec tego jeżeli termin świadczenia nie zostaje określony w umowie, to nie przysługują mu odsetki, a tym samym nie przysługuje zryczałtowana kwota 40 euro.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

Takie rozumienie warunku, określonego w art. 7 ust. i art. 8 ust. 1 TransHandlZapU nie da się jednak pogodzić przede wszystkim z jednoznacznym wnioskiem wynikającym z art. 6 ust. 1 TransHandlZapU. Przepis ten przewiduje wyraźnie, że wierzycielowi należą się odsetki, także wtedy gdy strony nie przewidziały w umowie terminu zapłaty.

Termin zapłaty określony w umowie, w rozumieniu w art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 TransHandlZapU, oznacza tylko tyle, że chodzi o terminy zapłaty, które mają być określone w umowie w sposób wskazany w tych przepisach. Jeżeli natomiast strony nie zachowały wymogów, od których ustawa uzależnia możliwość ustalenia przez nie terminu zapłaty w umowie, termin spełnienia świadczenia pieniężnego wynika wtedy wprost z ustawy.

Tak jest przede wszystkim gdy w ogóle strony nie przewidziały w umowie terminu zapłaty i wtedy, zgodnie z art. 6 TransHandlZapU, wymagalność świadczenia o odsetki powstaje po upływie 30 dni liczonych od dnia spełnienia przez wierzyciela świadczenia. Natomiast jeżeli dłużnikiem nie jest podmiot publiczny, zaś strony w umowie przewidziały termin dłuższy niż 60 dni, a ustalenie to jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela, wierzycielowi po upływie 60 dni liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, należą się odsetki (art. 7 ust. 2 i 3).

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

Podobna regulacja obowiązuje w przypadku gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny, z tym że termin ustalony w umowie nie może przekraczać 30 dni, chyba, że dłuższy termin, który nie może przekraczać 60 dni, jest obiektywnie uzasadniony właściwością lub szczególnymi elementami umowy. Gdy warunek ten nie jest spełniony, wierzycielowi przysługują odsetki po upływie 30 dni, liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku (art. 8 ust. 2, 3 i 4 TransHandlZapU).

Dokonując wykładni przepisów ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych nie można wobec tego przywiązywać wagi tylko do nieprecyzyjnego sformułowania art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 tej ustawy, ale należy uwzględnić wszystkie przepisy, które określają termin wymagalności roszczenia o zapłatę, a w związku z tym powstania prawa wierzyciela do żądania od dłużnika odsetek.

Z powstaniem zaś tego prawa art. 10 ust. 1 TransHandlZapU wiąże powstanie prawa wierzyciela do żądania od dłużnika bez wzywania równowartości 40 euro, stanowiącej rekompensatę za koszty odzyskiwania należności z tytułu odsetek.

Brak wobec tego podstaw, aby użyte w art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 TransHandlZapU określenie, że wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie, traktować jako podstawę do czynienia wyjątków od zasady, iż wierzycielowi zawsze należy się równowartość 40 euro gdy nabył on uprawnienie do odsetek, na skutek nie zapłacenia przez dłużnika świadczenia w terminach określonych umową stron lub wprost przepisami ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

Przewidziane w art. 10 TransHandlZapU uprawnienie wierzyciela jest oderwane od spełnienia przez niego dodatkowych warunków poza tym, że spełnił on swoje świadczenie oraz nabył prawo do żądania odsetek. Jest to uprawnienie, które nie zależy od tego, czy wierzyciel poniósł w konkretnej sytuacji jakikolwiek uszczerbek związany z spełnieniem przez dłużnika jego świadczenia z opóźnieniem.

O tym, że powstanie tego uprawnienia nie jest związane ze szkodą świadczą przynajmniej dwie okoliczności. Ustawodawca wyraźnie stwierdza, że chodzi o rekompensatę, przy tym rozumianą nie jako wyrównanie konkretnego uszczerbku, który wierzyciel musi wykazać, ale jako zryczałtowaną rekompensatę za koszty, które musi on ponosić w związku z odzyskiwaniem należności. Ponadto w art. 10 ust. 2 TransHandlZapU przewiduje się, że jeżeli wierzyciel poniesie wyższe koszty odzyskiwania należności, przysługuje mu w uzasadnionej wysokości, zwrot tej nadwyżki.

Chociaż ustawa tego wprost nie przesądza, to przez uzasadnioną wysokość należy rozumieć różnicę pomiędzy całkowitym kosztem jaki wierzyciel poniósł w związku z odzyskiwaniem należności, a kwotą stanowiącą równowartość 40 euro. Do obliczania tej kwoty oraz przesłanek od jakich zależy jej przyznanie stosować można tylko przepisy kodeku cywilnego odnoszące się do naprawienia szkody spowodowanej nienależytym wykonaniem zobowiązania.

Możliwości wyłączenia lub ograniczenia uprawnienia wierzyciela do uzyskania równowartości 40 euro przewidzianego w art. 10 ust. 1 TransHandlZapU nie sposób doszukiwać się także w celu dla którego zostało ono ustanowione. Celem tym nie jest rekompensata wierzycielowi kosztów jakie poniósł on w związku z dochodzeniem należności odnoszących się do konkretnej transakcji, lecz skłonienie dłużnika do zapłaty w terminach określonych w ustawie oraz stanowiącej podstawę jej wprowadzenia do prawa polskiego, Dyrektywie 2011/7/UE.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

Skoro zaś celem tej Dyrektywy jest zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, to uprawnienie do żądania od dłużnika zryczałtowanego zwrotu kosztów odzyskiwania należności, należy postrzegać jako jeden ze środków służących realizacji tego celu.

Podobnie jak obowiązek zapłaty odsetek nie jest związany z koniecznością wykazywania, że wierzyciel poniósł szkodę i że niewykonanie świadczenia w terminie było spowodowane okolicznościami, za które dłużnik ponosił odpowiedzialność, także obowiązek zapłaty równowartości 40 euro nie jest zależny od tych okoliczności. Celem jego wprowadzenia, podobnie jak celem ustalenia względnie krótkich terminów zapłaty, na co strony w umowach mają tylko ograniczony wpływ, było zwiększenie dolegliwości wobec dłużnika, który nie spełnia świadczenia w terminie.

Prawodawca unijny uznał bowiem, że należy wprowadzić dodatkowe środki, które zapobiegać mają negatywnemu wpływowi jaki opóźnienia w płatnościach powodują dla płynności finansowej, a co za tym idzie finansów przedsiębiorstw. Wśród tych środków, które mają doprowadzić do zapewnienia naliczania odsetek za przekroczenie wprowadzonych dyrektywą względnie krótkich terminów zapłaty oraz przyspieszyć procedury ściągania należności, jest także zryczałtowana kwota zwrotu kosztów związanych z dochodzeniem należności (pkt 2, 3 i 12 Preambuły Dyrektywy 2011/7/UE.)

Przyznanie wierzycielowi prawa do jej żądania nie ma na celu pokrycia środków jakie poniósł on w związku z dochodzeniem należności w konkretnej transakcji, ale jest to kwota zryczałtowanych wydatków jakie wierzyciel zazwyczaj ponosi w związku z dochodzeniem takich należności. Podobnie jak konieczność zapłacenia odsetek za sam fakt opóźnienia, bez wykazywania szkody i bez wzywania dłużnika, obowiązek zapłaty takiej zryczałtowanej kwoty, ma skłonić dłużnika do regulowania jego należności w terminie.

Mając jednak na uwadze dolegliwość dla dłużnika takiej sankcji, do sądu orzekającego w sprawach o przyznanie równowartości 40 euro, należy zbadanie, czy w okolicznościach konkretnej sprawy wierzyciel nie nadużył przyznanego mu prawa, biorąc pod uwagę art. 5 KC.

 

Zapraszam do kontaktu

Adwokat Wojciech Kała

 

Podstawa ustalenia odszkodowania za szkody górnicze

Podstawa ustalenia odszkodowania za szkody górnicze

Aktualności

Podstawa ustalenia odszkodowania za szkody górnicze – orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Katowicach

Podstawa ustalenia odszkodowania za szkody górnicze

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach – V Wydział Cywilny
z dnia 11 maja 2017 r.
V ACa 391/16

Teza

Podstawą ustalenia odszkodowania na podstawie art. 94 i 95 ustawy Prawo górnicze i geologiczne nie może być rynkowa wartość nieruchomości czy posadowionych na niej obiektów.

Trzeba bowiem mieć na uwadze, że powódka nadal pozostaje właścicielem nieruchomości i może z niej korzystać tak, jak to poprzednio czyniła, zgodnie ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem prawa własności i w nieskrępowany sposób.

Szkoda jakiej doznała na skutek działalności pozwanej sprowadza się zatem do zmniejszenia wartości rzeczy, wobec czego w granicach wyznaczonych przez art.361 § 1 KC odszkodowanie powinno tę szkodę wyrównać, a nie stanowić źródła wzbogacenia, do czego niewątpliwie doszłoby gdyby w okolicznościach sprawy przyznać powódce sumę odpowiadającą rynkowej wartości jej nieruchomości.

Ponieważ zmniejszenie wartości nieruchomości jest wynikiem jej uszkodzenia pod wpływem eksploatacji górniczej kompensata szkody powinna nastąpić przez zapłatę odszkodowania, odpowiadającego kosztom naprawy szkody ale nie wyższego niż wartość uszkodzonych obiektów.

Gdyby przyjąć odmienne rozwiązanie, polegające na zasądzeniu na rzecz powódki kwoty odpowiadającej rynkowej wartości nieruchomości powódki, powódka zachowując nieruchomość i jej składniki uzyskałaby sumę odpowiadającą jej wartości.

Adwokat

Wojciech Kała

Brak aktywności dowodowej obrońcy a zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z urzędu

Brak aktywności dowodowej obrońcy a zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z urzędu

Aktualności

Brak aktywności dowodowej obrońcy a zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z urzędu

 

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 14 grudnia 2017 r. V KK 411/17

Teza

Brak aktywności obrońcy w kierunku wnioskowania o dopuszczenie dowodu nie może czynić zasadnym zarzutu nieprzeprowadzenia takiego dowodu, tj. obrazy art. 167 KPK. Nie jest bowiem obowiązkiem sądu działanie za stronę, którą reprezentuje profesjonalny podmiot. Względnie kontradyktoryjny model procesu karnego zakłada bowiem minimalizację wpływu sądu na przebieg postępowania dowodowego; chodzi więc z jednej strony o takie ustawienie procesu karnego, w którym tylko i wyłącznie w wyjątkowych wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami sąd może dopuścić i przeprowadzić dowód z urzędu, z drugiej zaś o możliwie szeroką aktywizację stron procesowych w kierunku gromadzenia i przeprowadzania dowodów. Celem tak rozumianej regulacji jest więc zdjęcie z sądu obowiązku poszukiwania dowodów i przerzucenie go na strony (art. ex art. 366 KPK). W związku z tym aktywność dowodową obrońcy w perspektywie art. 167 § 1 KPK uznać należy za jego obowiązek, co jest konsekwencją przyjęcia zasady inicjatywy dowodowej stron, która wymusza realizację zarówno wnioskowania o wprowadzenie dowodu do procesu, jak i jego przeprowadzenie. Nie do zaakceptowania jest taki stan rzeczy, w którym obrońca, zachowując się pasywnie, liczy jedynie na inicjatywę ze strony sądu.

Sprowadza się to do tezy, iż nie jest obowiązkiem Sądu działanie za stronę, którą reprezentuje profesjonalny podmiot.

Pozdrawiam serdecznie

adw. Wojciech Kała